ଝାରସୁଗୁଡ଼ା: ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନରେଖା ମହାନଦୀ ଏବଂ ଏସିଆର ସର୍ବବୃହତ ମାନବ ନିର୍ମିତ ଜଳଭଣ୍ଡାର ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ହୀରାକୁଦ ଜଳଭଣ୍ଡାର ବର୍ତ୍ତମାନ ଗୁରୁତର ପ୍ରଦୂଷଣର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଛି। ନଦୀ ଏବଂ ଜଳଭଣ୍ଡାର ଜଳରେ ଏକ କଳା, ବିଷାକ୍ତ ସ୍ତର ଭାସୁଛି, କୂଳରେ ଏକ ଘନ, ତେଲ ଭଳି ଫେଣ ଜମା ହେଉଛି ଏବଂ ଚାରିପାଖରେ ଏକ ପ୍ରବଳ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ବ୍ୟାପିଛି। ଏହି ପ୍ରଦୂଷଣ ସମସ୍ୟା କେବଳ ଛତିଶଗଡ଼ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୀମିତ ନୁହେଁ; ଓଡ଼ିଶାର ଝାରସୁଗୁଡ଼ା ଜିଲ୍ଲାର ସ୍ଥାନୀୟ ଶିଳ୍ପ ଏବଂ କୋଇଲା ଖଣିରୁ ବାହାରୁଥିବା ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ସଙ୍କଟକୁ ଆହୁରି ତୀବ୍ର କରିଛି।
ଛତିଶଗଡ଼ ଏବଂ ଝାରସୁଗୁଡ଼ା (ଓଡିଶା)ରେ ଥିବା ଶିଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱିଗୁଣିତ କ୍ଷତିର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଛନ୍ତି।
ସ୍ଥାନୀୟ ସୂତ୍ର ଏବଂ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଅଭିଯୋଗ ଅନୁଯାୟୀ, ହୀରାକୁଦ ଜଳଭଣ୍ଡାର ଏବଂ ମହାନଦୀରେ ପ୍ରଦୂଷଣ ଉଭୟ ରାଜ୍ୟର ଶିଳ୍ପ କ୍ଲଷ୍ଟର ଯୋଗୁଁ ହେଉଛି:
- ଛତିଶଗଡ଼ ପ୍ରଦୂଷଣ: ଓଡ଼ିଶା ସୀମା ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ରାୟଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲାରେ, NTPC ସମେତ 60 ରୁ ଅଧିକ ଇସ୍ପାତ, ସ୍ପଞ୍ଜ ଲୁହା ଏବଂ ତାପଜ ବିଦ୍ୟୁତ୍ କେନ୍ଦ୍ର, ମହାନଦୀ ଏବଂ ବାର୍କେଲୋ ଏବଂ ସାନକେଲୋ ନଦୀ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ବିଭିନ୍ନ କେନାଲ ମାଧ୍ୟମରେ ରାତିରେ ସେମାନଙ୍କର ବିଷାକ୍ତ ଏବଂ ଅପରିଶୋଧିତ ପାଣି ସିଧାସଳଖ ହୀରାକୁଦ ଜଳଭଣ୍ଡାରରେ ଛାଡ଼ି ଦେଉଛନ୍ତି। ରାୟଗଡ଼ର ଜାମଗାଁ ଏବଂ କାଟାର୍ଲିଆରେ ଥିବା ଏହି କାରଖାନାଗୁଡ଼ିକ ମୁଖ୍ୟତଃ ସମ୍ପୃକ୍ତ।
- ଝାରସୁଗୁଡ଼ା ପ୍ରଦୂଷଣ: ଝାରସୁଗୁଡ଼ା ଜିଲ୍ଲାକୁ “ସଙ୍କଟାପନ୍ନ ପ୍ରଦୂଷିତ ଅଞ୍ଚଳ” ଘୋଷଣା କରାଯାଇଛି। ପ୍ରମୁଖ ଆଲୁମିନିୟମ କାରଖାନା, ତାପଜ ବିଦ୍ୟୁତ୍ କେନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ସ୍ପଞ୍ଜ ଲୁହା ଶିଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ଖୋଲା ସ୍ଥାନରେ କିମ୍ବା ନଦୀ ନିକଟରେ ବହୁ ପରିମାଣରେ ଫ୍ଲାଏ ପାଉଁଶ ଏବଂ ଶିଳ୍ପ ଆବର୍ଜନା ପକାଇଥାନ୍ତି। ଏହି ଶିଳ୍ପଗୁଡ଼ିକରୁ ପାଉଁଶ ପୋଖରୀର ଫାଟ ଏବଂ ଲିକେଜ୍ ଯୋଗୁଁ, ବିଷାକ୍ତ ପାଉଁଶ ଏବଂ ବିପଦଜନକ ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥ ସିଧାସଳଖ ଇବ୍ ଏବଂ ଭେଡେନ୍ ଭଳି ଶାଖା ନଦୀରେ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଛି, ଯାହା ଶେଷରେ ହୀରାକୁଦ ଜଳଭଣ୍ଡାରରେ ନିଷ୍କାସିତ ହୁଏ। ଏହା ସହିତ, ଝାରସୁଗୁଡା ଅଞ୍ଚଳରେ କୋଇଲା ଖଣିରୁ ନିର୍ଗତ ଦୂଷିତ ପାଣି ଏବଂ ଫ୍ଲାଏ ପାଉଁଶ ସ୍ଥାନୀୟ ଭୂତଳ ଜଳ ଏବଂ ଭୂପୃଷ୍ଠ ଜଳ ଉଭୟକୁ ଗୁରୁତର ଭାବରେ ପ୍ରଦୂଷିତ କରିଛି।
ସଙ୍କଟରେ ଜଳଜୀବନ, ମତ୍ସ୍ୟଜୀବୀଙ୍କ ଜୀବିକା ପ୍ରଭାବିତ
ଜଳାଶୟର ପାଣି ଏତେ ବିଷାକ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି ଯେ ଭାରୀ ଧାତୁ ଏବଂ ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥର ଉପସ୍ଥିତି ଯୋଗୁଁ ବହୁ ସଂଖ୍ୟକ ମାଛ ମରି ଭାସୁଥିବା ଦେଖାଯାଇଛି। ଏହା କେବଳ ଜଳୀୟ ପରିସଂସ୍ଥାକୁ ନଷ୍ଟ କରୁନାହିଁ ବରଂ ଜଳଭଣ୍ଡାର ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ହଜାର ହଜାର ମତ୍ସ୍ୟଜୀବୀ ପରିବାରଙ୍କ ଜୀବିକାକୁ ମଧ୍ୟ ସିଧାସଳଖ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଛି।
ପ୍ରମୁଖ ପାନୀୟ ଜଳ ପ୍ରକଳ୍ପ ପାଇଁ ସିଧାସଳଖ ବିପଦ
ଏହି ପ୍ରଦୂଷଣ ବର୍ତ୍ତମାନ ଝାରସୁଗୁଡା ଜିଲ୍ଲାର ଲଖନପୁର ବ୍ଲକକୁ ବ୍ୟାପିଛି। କୁସମେଲ, ପୂଜାରୀପାଲି, ପଲସଦା ଏବଂ ଭୁସବାଗା ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳ କଳା, ତେଲିଆ ଫେଣରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ।
ସବୁଠାରୁ ଚିନ୍ତାଜନକ କଥା ହେଉଛି, ଦୁଇଟି ପ୍ରମୁଖ ପାନୀୟ ଜଳ ପ୍ରକଳ୍ପର ଇନଟେକ୍ କୂପ ପୂଜାରୀପାଲି ଏବଂ କୁସମେଲର ସେହି ଅଞ୍ଚଳ ପାଖରେ ଅବସ୍ଥିତ ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ବିଷାକ୍ତ ଫେଣ ଭାସୁଛି। ଏହି ଇନଟେକ୍ କୂପଗୁଡ଼ିକ:
- ଲଖନପୁର ବ୍ଲକର 16ଟି ପଞ୍ଚାୟତକୁ ପାନୀୟ ଜଳ ଯୋଗାଣ।
- ସୁନ୍ଦରଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲାର ହେମଗିର ଅଞ୍ଚଳର ହଜାର ହଜାର ଘରକୁ ପାଣି ଯୋଗାଣ।
ପାଣିରୁ ନିର୍ଗତ ଅସହ୍ୟ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଯୋଗୁଁ, ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ଏବେ ଏହି ପାଣିକୁ ଦୈନନ୍ଦିନ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ କିମ୍ବା ସେମାନଙ୍କ ପଶୁପାଳନ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ ପଛଘୁଞ୍ଚା ଦେଉଛନ୍ତି।
ପ୍ରଶାସନର ଉଦାସୀନ ମନୋଭାବ ଏବଂ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ନୀରବତା
ସ୍ଥାନୀୟ ବାସିନ୍ଦାଙ୍କ ବାରମ୍ବାର ପ୍ରତିବାଦ ଏବଂ ଆଞ୍ଚଳିକ ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା ସଂଘ ଭଳି ସଂଗଠନର ଅଭିଯୋଗ ସତ୍ତ୍ୱେ, ଭୂମିରେ ପରିସ୍ଥିତି ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହିଛି। ଜାତୀୟ ସବୁଜ ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲ (NGT) ଏବଂ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଭୂତଳ ଜଳ ବୋର୍ଡ (CGWB) ଏହି ଶିଳ୍ପ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଯାଞ୍ଚ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ତରରେ କୌଣସି କଠୋର କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଉନାହିଁ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ପରିସ୍ଥିତି ବିଷୟରେ ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ପ୍ରଦୂଷଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ବୋର୍ଡ (OSPCB)ର ସ୍ଥାନୀୟ ଆଞ୍ଚଳିକ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ସହିତ ଯୋଗାଯୋଗ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରାଯାଇଥିଲେ, ସେ ଫୋନର ଉତ୍ତର ଦେଇ ନଥିଲେ, ଯାହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ବିଭାଗର ନିରପେକ୍ଷତାକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲା।
ସୀମାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳର ପ୍ରାୟ ୨୭ଟି ଗାଁକୁ ବ୍ୟାପିଥିବା ଏହି ଜଳାଶୟର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ, ଉଭୟ ରାଜ୍ୟ (ଓଡ଼ିଶା ଏବଂ ଛତିଶଗଡ଼)ର ପ୍ରଦୂଷଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ବୋର୍ଡ ଏବଂ ଜିଲ୍ଲା ପ୍ରଶାସନ ମିଳିତ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ତୁରନ୍ତ ଜଳର ଗୁଣବତ୍ତା ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ କରିବା, ଶିଳ୍ପ ବିରୁଦ୍ଧରେ କଠୋର କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଏବଂ ନାଗରିକମାନଙ୍କୁ ନିରାପଦ ପାନୀୟ ଜଳ ଯୋଗାଣ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବାର ଜରୁରୀ ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି।
